Kamis, 14 Oktober 2010

BONA NI ADAT SI ANJUR


BONA NI ADAT SI ANJUR

MULA TOMPA SI ANJUR MULA JADI DI TANO BATAK DI PULO

MARSADA ROHA 349B (1386 M)


 
1.      Nada ajaran unte marduri : tubu dakdanak di obansa do parrohaon dohot parange ama ina sanga ompungna sian bortian  tuhasiangan di portibion. Muda denggan parrohaon dohot parange ni ama ina sanga ompungna asan marroha marparange na denggan iba di portibion. Sahonok dakdak nada dibotosa songon dia natama tu ngolu na dung dipatobang adat.asa parroha ni dagingna dope paihut-ihutonna. Sahonok dakdanak masuk tingkat naparjolo na didok nafsu amarah na namangihutkon hagiot ni dagingna sajo.
2.      Mata guru, roha si sean : dakdanak na togap-togap marmahan, dakdanak nadung mandolin, nadung sampe rudang, nadung mamujing,madung di botosa rugi labo dohot markasayahahon ni mata namarnida markasayahon ate-ate namanimbangi aha na niida ni mata aha na dibege pinggol aha na dilala ni badan na. asa na denggan di parangeonsa asa na jat diambungkonsa, labo di parayak rugi di tinggal kon. Tai lain hurang gogo do po marayak na denggan dohot maniggalkon najat. Tai lain manyorgo dope dodas dohot ato-ato na dohot maarkasayahon mata muli-muli tading manang asa hot manadenggan. Dakdanakon namasuk tu tingkat paduahon nafsu lauwama ima hagiot ni dung diparentah ni mata dohot natimbangi ni ate-ate nadabe manghiutkon hagiot ni daging na .
3.      Muda singkam tungkona, laing singkamdo tunasna; on ma dakdanak na dung mandolin, nadung sampe rudang mamujing dipatobang adapt matua bulung. asa muda ina-ina sanga ompuna marroha dohot marparange na denggan asa marhasayahon mata dohot ate-ate na manimbangi mamboto rugi-labo aha na jat dohot na denggan asa madung totop di parrohasa dohot diparangehonsa roha dohot parange na denggan. asa madung be jungada manyorpo marroha sanga marparange na jat asa on ma margoar jolma manisia na lambok marlidung  na bisuk na baun na hobol na tanggang na pantun na ulibasa na adil na burju na jujur na satia na tanang na puhut si partahi na ulubalang  sipar monang mangalo musu si partalu mangalo dongan, parholong paribo. asa on ma ma na masuk tu tingkat patoluhon na nidok nafsu mutumaina na sasolkot-solkotna tu Allahewata sombaon asa parroha parangena songon on ma manurun sian ama-ina sanga ompungna tu  pomparanna anso margoar muda sinkam do tunasna. asa on ma na ni hagiotni Allahewata sombaon asa di haholongisa, dilehen tumbas na sonang disarogu /surga.
4.      Pantun hangoluan,teas hamatean, tampal marsipagodangan, ulang sayat marsipamenehan, ona ma dakdanak tu pardomuan jolma manisia. pantun marama marina, pantun tu raja dohot tu guru, pantun tu sude jolma anso ro holong ni rohana anso dapot denggan ni hangoluan. asa muda teas tu ama-ina dohot tu raja dohot tu guru bope tu sude jolma ro ma i jaya tu hamatean. asa di patama na tudongan anso dipatama anso dipatama donganna tu iba, i ma marsipatama-tamaan. asa ulang di baen na hancit ni roha ni jolma manisia anso ulang tubu roha najat balosna.
5.      Na marruhut pangkuling, marpopat pangalaho, todas parjuguk,ulang jomak-jomak so marburi, ona ma dakdanak jola manisia angkon jolo nirohaon do sanga aha dohonon. ulang palua angina di lambung ni halak, asa ulang mandahai sanga marsiutoong dompak mangan dohot minum, asa todas parjuguk dohot parjongjong dohot pardalan. asa mangan jolo marburi asa minum, ulang manguga asa modom di inganan na las dohot nalapang ulang songan binatang sipodomi na hodarna.
6.      Tampakna  dorantosna, rim ni tahi do gogona. gulang-gulang siala sampagul rap tu ginjang rap tu toru. on ma jolma manisia anso rap sahagogoan,sahagabean, marsiurupan, mangarejohon sanga aha harejo, hangoluan dohot hajuljulon dohot hasangapan habadiaan, rap martua rap marharatan. nada tola marsitading-tadingan.
7.      Satumtum satahi, salumpat saindege, sapangambe sapanaili, sabile samalu. On ma jolma manisia  anso rap saroha,sahata satahi rap jujur, rap satia, sapangondot sapardogak, sa hamatean sahangoluan, sahagabeon, sahamoraon , sahabilean, sa parmaluan, saharugian saparlaboan.
8.      Tangki do walang, sipartahi na ulubalang, monanag mangalo musu, talu mangalo dongan. on ma na mangamabarkon tu sifat ni raja dohot jolma manisia na gabe raja parsilaungan parkolip-koliuhum dohot harajaon di bagasan hajujuroh na satia.asa anggo mangalo musu angkon na monang do, pantang mangela surut hara ni na heput tai anggo mangela surut marroha mangalo hajahaton sinagana ma I asa mangalo dongan angkon na talu do ulang adong sipamedu.
9.      Tungkap-tungkap tu jolo, torjak tu pudi, juljul tu ginjang. gonan gasa pado maripuk. on ma namanggambarkon jolma manusia, pantang ni anak ni raja, anak ni namora, boru namora, babere ni ninamora mundur surat tu pudi, angkon na juljul tu ginjang manjuljulkon  adapt dohot uhum dohot harajaon dohot hagabeon dohot hamoraon anso maginjang magodang marsangap martua markaratan matcot sangapkin na riakkon manyargut di parmusuan. Tai anggo baen hasalamatan gonan do mundur mangela surut marroha hajantanon pado mate di habileaon.
10.  Tola do marbada, tai ulang di oban margotos. asa sagodang-godang ni parbadaan, ulang magotap panggantung parapian. on ma na manggambarkon tu jolma manisia, nada tola markosom na so sude diparbadaan, asa sagodang-godang ni parbadaan ulang jabat dibuat hosa dohot dibaen gasa ni badan.
11.  Rukrek parau manjalak tu rapotna. dibaen pe na martangkangi manjalahi hasintongan na dibagasan hapantungan,asa on ma na manggambarkon jolma manisia ,dibagasan sanga aha na nipartangkangkon nada tola maroban tu segana tai angkon maroban tudalan manjalahi hasintonganna  do.
12.  Pa hae simanggurak , pahulu sitimpulon, muda sala dipandasaronan balisan do di hadengganan asa nada tola baribaan songon na mangan dongdong. asa muda sala di mulana salama I di ujung muda so di pauli. ima anso tae-tae ulang parotan, aman amanat ulang tarsungga, asa sanga aha harejo jolo ni rohaan tangkas-tangkas sanga bea pambaenanna.
13.  Teas nibulungso ni utusan, teas nihata so nialusan, teas ni adat so nibulungan, teas niraja so nitalangaan .onma gambaran ni mangisia nada tola teas tu sanguman nadidok ni allahowa sombaon. Asa tanda na paradat na paruhum dohot bulung pisang pe ni utusan hodongna. asa ulang teas mangalusi sapa-sapa harana sapa-sapa na so ni alusan maroban tu hancit ni roha. na maol nada tarbaen job ni roha ni halak, pinomat ma ulang dibaen hancit ni roha ni halak. asa tongtong di tutup lobang di bulangan adapt si riaon dohot si luluton ulang didok halak naso mamboto adapt. angkon dipatunan do raja dohot namora-mora anso sonang tanding di bagasan huta bona bulu.
14.  Jaya tonan di langkai abara ulu jaru pe di toru kihik pamorsanan, ulang mopof ulang tartuktuk na horhosa do puna teanan. on ma na manggambarkon jolma manisia. jaya tonando muda di rampas anak harajaon dohot hasangapon ni amana bope muda di rampas si anggian harajaon dohot hasangapan ni angkangna. asa ulang mangarampas jarupe di rampas, laing na horhosa do I tean-teanan asasongon I muse do tu arta teannan ulang halupahon ia sangap nia ma I masangap ni anak asa ia sangap angkang I ma sangap ni anggi. songon I do pambaen ni Alalahewata sombaon. asa muda bile ama nada arga hasangapon ni anak asa muda bile si angkangan nada rga sangap ni sianggian asa I do Allahewata sombaon di nabuni dohot di roha ni parhaduk.
15.  Batuk laho tu bagas, ehem laho tu sopo, barsi laho tu hauma, marbau laho tu tapian. on ma na manggambarkon jolma manisia, jolo ni rohaan sanga-sanga aha na giot bahenon ulang ro panyosalan tu pudi asa muda batuk laho tu bagas, anso marsipauli parabitanna sude isini bagas mamantuni tamu naro. asa muda mangehen laho tu sopo podoman asa tarsunggul na modom parsipauli parabitna ulang mulak mata manaili apot adong na sala marabit halak na modom asa muda barsi laho tu hauma I matanda halak na lidang rohana nada na giot manangko asa muda marbao laho tu tapian ulang mulak mata manaili mangida halak na dompak mangusa, maridi mansipauli parabitna.
16.  Marga hapadasan, tutur mamikkolang, haskas bondul mangkalang, bada di bagas, ulang di oban tu alaman. on ma na manggambarkon jolma manisia angkon marruhut do sude pangalaho tarsingot tu na matua bulung na ni patobang ni adapt, asa nada tola marsbuatan boru na samarga dohot na marpariban pe di marga hapadan tai tutur ma mingkolan. sanga ise na malanggar adt on ni dabu uhum tu ibana marutang marsomba tu harapatan adapt manyombahon horbo mate mangolu. asa nada tola palalu muruk ni roha di adopan ni halak na di patunan I ma so nidok haskas bondul mangkalang. asa bada di bagas nada tola boton ni halak naso patut mambotosa ulang paulihon ni angka kahanggi dohot anak boru.
17.  Na sego ni pauli, na tartar di jomput, na dert ni ulahan ma na mago ni jalahan. nadaadong hata-hata naso sidung. on ma jolma mansia, nada tola jogal-jogal ni ate-ate, jogal-jagal ni roha, asa halak na marsalisi patureon ni kahanggi, padamehon ni anak boru dohot morana. hasidunganna patureon ni harapatan adapt, ulang putung dohot siuk dipagodanggodang.
18.  Surat ni adapt, sise di adapt silulyton, hombar lilit tu uhum, asa on ma na manggambarkon jolma manisia, angke di adat siluluton matarida pardomuan ni jolma manisia, pardomuan nisuhut dohot mora dohot kahanggina. pardomuan ni jolma: raja dohot rakyat, pardomuan ni bona bulu dohot panusunan on ma pardomuan ni na tarida parbagian ni juhut, parbagian ni laborugi.
19.  Jumolo do siluluton ulang siriaon. nada tarbaen. anak pandoruan raja pangkolosan.on ma na manggambarkon jolma manisia, adapt ni raja-raja dohot mamora-mora nada tola horja siriaon anggo adong hatinggalan lobong ni adapt siluluton adapt ni namate angkon nibulungan pinomat di lamlamkon I ma sada horbo di juluan sada lombu di talanga. anggo hum sada horbo di sansal di gora adapt, I ma harana ni dok jumolo siluluton ulang siriaon.
20.  Adat dohot uhum ni raja si panganan anak sipangan boru, ise na sala ibana di uhum. hosa tontangan  ni hosa. tangan na sala tangan di gotap. pat na sala, pat nigotap, baba na sala, baba ni sampal. asa sidung do hata-hata ni adapt muda tarjorang di balanga si gupung di dalihan na tolu.
21.  Halihi markuok, une maluyun, tarsangkot di sige masuk bondul naopat. muda-raja-raja maruhum nada tola ni uhum anggo soada tu hatorangan dohot saksi. nada tola halak ni uhum dohot nayang muda adong hatorangan sian hobar rarat maruduk tu tanda-tanda na dapot di jolma na tartudu. asa marudut tu tanda-tanda na adong di inganan hajadian  tudu-tudu hasalaan. asatola ma halak ni uhum dohot dok-dok muda adong masak sian opat halak saksi na di haporsayaan dohot sumpa.
22.  Raja sitiop adapt dohot sidabu uhum, tuan layan bolong siudut hosa dohot tu mahi, kahanggi, anak boru pamintori, mora sihurtuk tondi. raja do na markuaso di bagasan huta bona bulu dohot pangaran di tano rura banua nso ujung sala asa somalna ha; ak nadipantunni, muda di pangido tuan layan bolon dipalua sian uhuman, muda di baensa hasalaan tu pudi ni ari uhumanna I laing di tambahon dohot uhuman na parpudi.
23.  Muda tading di huta bona bulu ni raja, maridi jae-jae aek na di tahurangting na di talpok. muda tinggal marhuta di bagasan huta bona bullu ni raja angkon ni ihutkon do adapt dohot uhum ni raja. nada tola maroban adapt dohot uhum tu huta bonabulu na ni topotkon. I ma anggo halak si paradat, pantang do masuk marhuta tu huta bona bulu ni raja na asing.


---------------0000000-------------

Rabu, 29 September 2010

HORJA MARHAROAN


HORJA MARHAROAN




I.       PARDOMUAN NI ROHA NI ANAK DOHOT PARUMAEN :
1.     M a r t a n d a n g.
2.     M a n g a r i r i t.
3.     M a n u n a n g.

II.   PARBOLKAS NI PARUMAEN :
1.     M a r l o j o n g.
2.     N i p a b u a t.
3.     M a r h a b u a t a n.

A.     MARLOJONG
1.     Dung lalu tu bagas ni paranak, disapa hatobangan-harajaon bonabulu.
2.     Boruna na ro manjagit manjaluangi sapa-sapa
3.     disantan
4.     mangan indahan las
5.     manyuru na manopoti tu huta ni parboru, sada sian kahanggi, sada sian Anakboti dohot sada sian hatobangon.
6.     dung dijagit parboru topottopot, na manopoti mulak lalu paboahon tona ni raja ni bonabulu ni amang ni parbaru.
7.     disuru ma na manghobar.
8.     ro ma indahan tompurobu sian parboru.
9.     kehe ma na malungun tu huta ni parboru
10.            kehe ma muse  malungun paduanolihon.

B. NA NIPABUAT :

1.     roma rombongan ni paranak dohot bayo na giot mambuat boru tu bagas tu huta ni boru na giot alapon.
2.     boru dohot bayo songon i dohot rombongan dilehen mangan.
3.     sidung mangan, rombongan di pabuat parboru.
4.     ro ma na manghobar sian paranak.
5.     sidung hobaran ro ma muse parnak malungun.
6.     dung i ro ma muse na paranak malungun paduanolihon.

C.               BORU NA MARHABUATAN :

1.     Boru namarhabuatan dijujur paranak tu Bonabulu ni parboru na disaksihon ni haruaya mardomu Bulung
2.     Di ari nadung ditontuhon dohot nadung disepakati bersama keduabola pihak sama-sama marontang dohot panaek gondang.
3.     boru namarhabuatan, dibutongi dohot lahananna anak ni bontar (horbo).
4.     sidung dibutongi, dipabuat ma dohot mangampar barang di alaman. Tamba ni barang boru na biasa laing dipayakkon dope barang adat : taka tuku tapakuda dohot bulang, payung rarangan podang tombak.
5.     Dung dijagit rombongan na ro, dipakehon ma barang adat i tu bayo pangoli dohot tu baru nanioli, lalu marsilanyango ma halahi dohot nauli bulung songon parsiranganna sian nauli bulung tu na matuabulung, lalu digondangan ma lalu tu adian sisunggul lungun balkka sitolu-tolu, asa disi ma pihak paranak manjagit boru i marhite-hite gondang ni halahi lalu maroban tu huta ni halahi.
6.     Dung lalu di huta ni paranak, na nioban ni halahi i dipashat paboahon na dipabuat dohot adat na gok, asa halahi na ro i pe dapotanna laing songon i do muse.
7.     Acara horja selanjutna ma di bagas ni paranak.
8.     Dung sidung horja di paranak, ro ma muse bagian malungun paduanolihon tu pihak parboru naroban sipanganon na masak i ma bagian na mora hian.

MANGHOBAR / MANJUJUR BORU


MANGHOBAR / MANJUJUR BORU




Adong tolu pangalaho sibotoon ni raja pamusuk muda manghobar :
1.     Pihak paranak i, anakboruniba hian.
2.     Pihak paranak i, na baru manombak do pe.
3.     Pihak paranak i dongan sahutaniba.

Partordingna :
1.     Marsapa tu hasuhuton aha dalanna dibaen na di galagut hatobangon-harajaon di bagasnai.
2.     Mangalusi hasuhuton paboahon langka niboruna.
3.     Utusan ni na ro mandok hatana dalan dibaen na ro halahi.
4.     Manjagit manjaluangi ma sian dalihan na tolu ni parboru
5.     Manjagit muse ma hatobangon-harajaon ni bonabulu
6.     Panjagitan ni dalihan na tolu dohot bondul na opat dibobok dipudun raja pamusuk.
7.     Dipulaan ma na manghobar taringot tu jujuran :
a.     Dibuat ma tanda na manghobar boru sian ingananana, dipanyakkon tu jolo ni raja lalu disurduhon hatobangon-harajaon.
b.     Marlidung ma na ro i paboahon pangidoanna taringot tu adat ni boru anso dipasidung.
c.      Disuru raja ma orangkayana mangaligi sanga madung adong pandokdokna.
d.     Dipangido ma parjolo : ungkap horbangan ( bagian ni anakboru ni bonabulu ); kecuali na ro i dongan sahuta.
e.      Na paduahon : gorukgoruk hapinis/ tompas handang (bagian ni anakboru ni bagas i / anakboru ni hasuhuton) kecuali na ro i anakboruniba hian.
f.       Marsapa ma raja tu na ro, sanga marruji do baenon jujuran ni boru na dialap ni dakdanak ni halahi i. muda marruji do angkon :
g.     Dipangido halahi ma jolo tu nampuna ruji anso dipake, lehenon ma bagian ni nampuna ruji.
h.     Suruan muse ma anakboru magalap ruji i tu sopogodang, lehenonna muse upana.
i.       Ungkap harkar ruji laing lehenon ni halahi ma tu raja, namangungkap dohot mangharkarina.
j.       Dibaen na giot mangampar ma di amparanna, laing lehenonna ma upa ampar dohot amparanna tu raja.
k.     Antong dia do ruji sipilionmunu anso binoto mamayakkonna ninna raja, anggo ulosna pada umumna sude ruji hami jujung.
l.       Patpa hamu ma na margoar : hariman ni halahi na marhamaranggi. 10 ruji.
m.  Hundulan ni raja, undung-undung-parsitijuran, bahatna 5 ruji.
n.     Batangboban / sers bahatna : 120 ruji
o.     Unduk dohot tulang rap 10 ruji
p.    Namuhut ni huta kecuali na ro i dongan sahuta, asa gontina dipatama ma ingot-ingot.
q.     Parsirangan tu naposo bulung bahatna : 7 ruji.
r.      Ingot-ingot dohot hotang na opat tola do i sakaligus masuk tu namuhut ni huta i, tapi tola do tarsandiri.
s.      Holting ruji tu raja Oamusuk/panusunan bulung : 1 ruji.
t.       Dipanaek ma bondil somba tu inanta soripada pasahatkon sere i.

Selasa, 28 September 2010

MANGARASMIHON PONDOM (BALE)

MANGARASMIHON PONDOM (BALE)




Bahat do halak Angkola di tingki on na so umboto ruhutruhut ni mangalaksanahon adat mangarasmihon pondom sanga pe bale. Marhite siguriton on hucoba ma mangalehen angka garis besar dipelaksanaan adat ni na mangarasmihon pondom songon na di toru on.

I.         Bangunan ni pondom di bangun parjol, tanpa tanduk.

II.      M A N G A R A S M I H O N :
1.     Martahi ulu nitot ma pomparan ni na dibagasan pondom i.
2.     Martahi marunungunung Nibodat.
3.     Martahi martuktuk Nisibaheu lalu torus nartahi Godang.
4.     Pasingkopkon na hasaya tu sipanganon tu si guleon dohot lahanan ni paresmian pondom,songon i dohot tu na panaek gondangna.
5.     Marontang harajaon torbingbalok-namangaluati dohot haruaya mardomu bulung.
6.     paboahon hasil ni parpokaton tu ina dohot naposo bulung parhutaon.
7.     Marontang ina tu hombarbalok dohot salapa na marisi burangir.
8.     Muda dung dapot arina :
1.     Panaek gondang; lahananna ditalpokkon; marsilayangon.
2.     Maralok-alok taringot tu niet.
3.     Di mata nihorja na di tontuhon :
a.     Manalpokkon na hasayana
b.     Marsilayangon painte-inte so masak na di lompa.
c.      Pabuatkon na giot tu pondom dohot barisan :     sitiop podang-sitiop tombak-Na mamayungi na dibarangan-siporsan tanduk na giot lohotkononkon-sioban santan-rombongan ina, ama sian suhut dalihan na tolu-pargondang.
d.     Marlidung ma
e.      Tanduk dilehen tu tukang lalu di pasang.
f.       Marlidung ma sian bagian ama na mardalihon na tolu.
g.     Dipudun lalu dibobok panusunan bulung lalu manyantanna paboahan nadung  resmi bangunan i pondom ni........................
h.     Pomparan sudena marsilayangon 7 hulilang di pondom i.
i.       Mulak ma tu bagas godang, lalau mangan arian.
j.       Di paujung ma harejoi dohoy hatobangon-harajaon bonabulu-haruaya  Mardomu bulung/ panusunan bulung dohot na diontang.
4.Marbagi labo/ paujung harejo :
1.     tu bagian mora
2.     tu bagian anakboru/pisang raut
3.     tu kahanggi.